शेतकरी मित्रांनो, खरं सांगा… ऊस, कापूस किंवा सोयाबीन पिकवून आजचा शेतकरी खरंच आर्थिकदृष्ट्या मोठा झालाय का? वाढता खर्च, लहरी हवामान आणि बाजारात मिळणारा कवडीमोल दर यामुळे पारंपरिक शेतीत आता पूर्वीसारखा नफा उरलेला नाही.
पण याच महाराष्ट्रात आपले काही तरुण आणि स्मार्ट शेतकरी आहेत, जे वेगळी वाट चोखाळत आहेत. ते अवघ्या १ एकर जागेत अशी काही विदेशी (Exotic) पिके घेत आहेत, की ज्यातून वर्षकाठी चक्क लाखोंची उलाढाल होतेय.
आज आपण अशाच ५ विदेशी पिकांबद्दल गप्पा मारणार आहोत. ही पिके आपल्या महाराष्ट्राच्या मातीत आणि हवामानात एकदम झक्कास वाढतात. चला तर मग, स्मार्ट शेतीकडे एक पाऊल टाकूया!
पारंपरिक पिके सोडून विदेशी पिकांकडे का वळायचं?
आजकाल शहरांमध्ये आणि अगदी आपल्या तालुक्याच्या ठिकाणी सुद्धा लोकांची खाण्यापिण्याची पद्धत बदलली आहे. त्यामुळे विदेशी भाज्या आणि फळांना तुफान मागणी आहे. याची मुख्य कारणे खालीलप्रमाणे:
- हॉटेल्स आणि मॉल्सची मागणी: पिझ्झा, बर्गर किंवा सॅलडमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या भाज्यांना सुपरमार्केट्स आणि हॉटेल्समध्ये रोज मागणी असते.
- कमी जागेत जास्त नफा: टोमॅटो १० रुपये किलोने विकण्यापेक्षा, रंगीत ढोबळी मिरची १०० रुपये किलोने विकणे कधीही परवडते!
- निर्यातीची संधी: चांगल्या क्वालिटीचा माल पिकवला, तर तो थेट परदेशात पाठवून तुम्ही डॉलरमध्ये कमाई करू शकता.
महाराष्ट्रात सध्या धुमाकूळ घालणारी ५ विदेशी पिके
१. ड्रॅगन फ्रूट (Dragon Fruit): आपल्या मातीतलं ‘हिरवे सोने’
तुम्ही बऱ्याचदा फळांच्या दुकानात ते गुलाबी रंगाचे, खवले असलेले फळ पाहिले असेल. हेच ते ड्रॅगन फ्रूट! आजकाल याची शेती महाराष्ट्रात, विशेषतः मराठवाडा आणि पश्चिम महाराष्ट्रात खूप जोमात सुरू आहे.
- हवामान आणि जमीन: या पिकाला पाणी अगदी कमी लागते आणि आपल्याकडच्या हलक्या, माळरान जमिनीतही ते मस्त येते.
- गुंतवणूक आणि नफा: सिमेंटचे खांब उभे करून एकदाच खर्च करायचा असतो. पण त्यानंतर हे पीक सलग २५ वर्षे उत्पन्न देते!
- बाजारपेठ: बाजारात या फळाला सहज १५० ते २५० रुपये प्रति किलोचा भाव मिळतो.
२. ॲव्होकाडो (Avocado): आरोग्यासाठी भारी, खिशासाठी भारी!
जिमला जाणाऱ्या किंवा डायट करणाऱ्या तरुणांमध्ये ‘ॲव्होकाडो’ सध्या खूप फेमस आहे. हे फळ दिसायला पेरू किंवा कच्च्या पपईसारखे असते, पण यात शरीरासाठी आवश्यक ‘हेल्दी फॅट्स’ असतात.
- वाढती मागणी: आरोग्याविषयी लोक जागरूक झाल्याने मॉल्समध्ये ॲव्होकाडो हातोहात विकले जाते.
- लागवड: ज्या जमिनीत पाणी साचून राहत नाही (उत्तम निचरा होणारी) तिथे ठिबक सिंचनावर तुम्ही हे लावू शकता.
- भाव: बाजारात एका किलोसाठी चक्क ३०० ते ५०० रुपये मोजावे लागतात. विचार करा, १ एकरात किती नफा होईल!
३. रंगीत ढोबळी मिरची (Colored Capsicum): पॉलीहाऊसचा राजा
हिरवी मिरची तर आपण सगळेच खातो, पण लाल आणि पिवळ्या रंगाची ढोबळी मिरची पाहिलीये? पंचतारांकित हॉटेल्समध्ये किंवा लग्नाच्या पंगतीत सॅलडमध्ये ती हमखास असते.
- जागेचा वापर: तुमच्याकडे फक्त १० गुंठे किंवा १ एकर जागा असेल, तरी पॉलीहाऊस किंवा शेडनेटमध्ये याचे लाखोंचे उत्पन्न निघते.
- खरेदीदार: पिझ्झा-बर्गर बनवणाऱ्या कंपन्या आणि मोठे मॉल्स हा माल थेट शेतातून उचलतात.
- सावधगिरी: फक्त एवढंच की, याला रोगांपासून जपावं लागतं आणि पॉलीहाऊसमध्ये तापमानाकडे बारकाईने लक्ष द्यावे लागते.
४. ब्रोकोली (Broccoli): हिरवा कोबी जो देतो तिप्पट नफा
ब्रोकोली म्हणजे सोप्या भाषेत आपला फ्लॉवरच, पण तो पूर्णपणे हिरवागार असतो. सध्या शहरी भागात याची एवढी क्रेझ आहे की विचारू नका!
- कमी वेळेत उत्पन्न: हे पीक लावले की अवघ्या ६० ते ९० दिवसांत कापणीला येते. म्हणजेच कमी वेळेत जास्त पैसा.
- फायदा: नेहमीच्या कोबी किंवा फ्लॉवरला बाजारात १०-२० रुपये भाव मिळतो, पण ब्रोकोली सहज ६०-८० रुपये किलोने जाते.
- शहरातली शेती: अगदी गच्चीवर किंवा पडक्या जागेत ‘हायड्रोपोनिक्स’ (मातीशिवाय फक्त पाण्यात) तंत्रानेही तुम्ही ब्रोकोली पिकवू शकता.
५. चिया सीड्स (Chia Seeds): जागतिक मागणी असलेले ‘स्मार्ट’ पीक
सकाळी उठून वजन कमी करण्यासाठी कोमट पाण्यात ‘सब्जा’सारखे दिसणारे जे बी लोक पितात, तेच हे चिया सीड्स. हे मूळचे परदेशी पीक आता आपल्या महाराष्ट्रातही यशस्वी होतेय.
- हवामान: आपल्याकडे रब्बी हंगामात (थंडीच्या दिवसांत) याची लागवड अगदी उत्तम प्रकारे करता येते.
- कमी खर्च: या पिकावर सहसा कीड किंवा रोगांचा जास्त प्रादुर्भाव होत नाही. त्यामुळे महागड्या औषधांच्या फवारणीचा खर्च वाचतो.
- कमाई: चांगल्या प्रतीचे चिया सीड्स बाजारात ५०० रुपये किलोच्या पुढे विकले जातात.
विदेशी पिके लावण्यापूर्वी ‘ही’ काळजी नक्की घ्या!
मित्रांनो, हे सगळं ऐकायला खूप भारी वाटतं. पण शेती हा एक व्यवसाय आहे आणि त्यात आंधळेपणाने उडी मारून चालत नाही. त्यामुळे लागवडीपूर्वी खालील गोष्टी नक्की करा:
- आधी मार्केट शोधा: माल पिकवण्याआधी तो विकणार कुठे, हे नक्की करा. मॉल्स किंवा मोठ्या व्यापाऱ्यांशी आधीच बोलणी करून ठेवा (ज्याला आपण कॉन्ट्रॅक्ट फार्मिंग म्हणतो).
- माती आणि पाणी तपासा: आपल्या शेताची माती आणि पाणी या विदेशी पिकांना झेपेल का, याची लॅबमधून तपासणी करून घ्या.
- प्रत्यक्ष बांधावर जा: फक्त यूट्यूबवर व्हिडिओ बघून लाखो रुपये गुंतवू नका. ज्या शेतकऱ्यांनी हे यशस्वी केलंय, त्यांच्या शेतात जाऊन प्रत्यक्ष माहिती घ्या.
थोडक्यात सांगायचं तर… (निष्कर्ष)
शेतीकडे आता फक्त पोटापाण्याचा व्यवसाय म्हणून न बघता, एक ‘आधुनिक बिझनेस’ म्हणून बघण्याची वेळ आली आहे. जर तुम्ही योग्य नियोजन, नवीन तंत्रज्ञान आणि मार्केटचा अभ्यास केला, तर १ एकर शेती सुद्धा तुम्हाला लखपती बनवू शकते.
तुमच्यासाठी एक प्रश्न! मित्रांनो, तुम्हाला या ५ पैकी कोणत्या पिकाबद्दल सविस्तर माहिती वाचायला आवडेल? (उदा. ड्रॅगन फ्रूटची रोपे कुठे मिळतील? किंवा ब्रोकोलीचा खर्च किती येईल?) मला खाली कमेंट्समध्ये नक्की सांगा.
sachin popalghat
सचिन पोपळघट हे 'आपला बळीराजा' न्यूज पोर्टलचे मुख्य संपादक आणि कृषी अभ्यासक आहेत. त्यांना शेतीविषयक बातम्या, हवामान अंदाज आणि सरकारी योजनांची (पीक विमा, कर्जमाफी) सखोल माहिती ग्रामीण भागातील शेतकऱ्यांपर्यंत सोप्या भाषेत पोहोचवण्याचा दांडगा अनुभव आहे. पारदर्शक, अचूक आणि पडताळणी केलेली माहिती बळीराजाला देणे हेच त्यांचे मुख्य ध्येय आहे.