गोंदिया जिल्ह्यात रब्बी हंगामात ६५ हजार हेक्टरवर धानाची लागवड पूर्ण झाली आहे, मात्र गेल्या १५ दिवसांपासून खतांचा पुरवठा ठप्प आहे. जिल्ह्याला १० हजार टन युरियाची तातडीची गरज असून शेतकरी पुन्हा अडचणीत सापडला आहे. सविस्तर माहिती वाचा.
गोंदिया जिल्ह्यात खरिपापाठोपाठ रब्बी हंगामात धानाचे पीक बहरत असतानाच, बळीराजासमोर एक नवे आणि अनपेक्षित संकट उभे राहिले आहे. सध्या रब्बी हंगामातील रोवणीची कामे जवळपास आटोपली आहेत आणि आता पिकाला युरियाची नितांत गरज आहे. पण नेमक्या याच वेळी, गेल्या १५ दिवसांपासून जिल्ह्यात खतांचा पुरवठा पूर्णपणे ठप्प झाला आहे. ही समस्या नेमकी किती मोठी आहे आणि खतांचा पुरवठा न झाल्यास शेतकऱ्यांचे किती नुकसान होऊ शकते, याचा घेतलेला हा सविस्तर आढावा.
१. गोंदियात रब्बीची लगबग: ६५ हजार हेक्टरवर धानाची लागवड
गोंदिया हा प्रामुख्याने धान उत्पादक जिल्हा म्हणून ओळखला जातो. खरिपातील पिके घरात आल्यानंतर शेतकऱ्यांनी लगेचच रब्बी हंगामाची तयारी सुरू केली. यंदा जिल्ह्यात तब्बल ६५ हजार हेक्टरवर धानाची लागवड करण्यात आली आहे. सध्या शेतात रोवणीची कामे पूर्ण झाली आहेत. कृषी तज्ज्ञांच्या मते, रोवणीनंतर पुढील १० ते १५ दिवसांत धान पिकाच्या जोमदार वाढीसाठी युरिया आणि डीएपी खतांची सर्वाधिक आवश्यकता असते. हा काळ पिकाच्या वाढीसाठी अत्यंत निर्णायक असतो.
२. ऐन गरजेच्या वेळी खतांचा पुरवठा ठप्प!
रब्बी हंगामात खतांची मोठी मागणी असते, याची जाणीव प्रशासनाला होती. याच अनुषंगाने, जिल्हा कृषी विभागाने रब्बी हंगामासाठी एकूण ८१ हजार २३७ मेट्रिक टन खताची मागणी नोंदवून आगाऊ नियोजनही केले होते. कागदावर नियोजन व्यवस्थित असले तरी, प्रत्यक्षात मात्र गेल्या पंधरा दिवसांपासून युरियासह इतर खतांचा पुरवठा जिल्ह्यात पूर्णपणे ठप्प आहे. ऐन खताचा डोस देण्याच्या वेळीच पुरवठा साखळी खंडित झाल्याने शेतकऱ्यांच्या चिंतेत भर पडली आहे.
मागणी विरुद्ध उपलब्ध साठा: आकडेवारी काय सांगते?
वस्तुस्थिती समजून घेण्यासाठी कृषी विभागाच्या आकडेवारीवर नजर टाकणे गरजेचे आहे:
- रब्बीसाठी एकूण युरियाची गरज: १७,७१९ मेट्रिक टन
- सध्याचा उपलब्ध साठा (खरिपातील शिल्लक): ८,५८८ मेट्रिक टन
- तात्काळ आवश्यक असलेली तूट: सुमारे १०,००० मेट्रिक टन
- एसएसपी (SSP) खताची मागणी: ३९,९४९ मेट्रिक टन
- संयुक्त खतांची मागणी: ६,६५६ मेट्रिक टन
- एमओपी (MOP) खताची मागणी: ७,५६६ मेट्रिक टन
खरिपातील शिल्लक साठा पुरेसा ठरणार का?
सध्या जिल्ह्याकडे गेल्या खरीप हंगामातील ८,५८८ मेट्रिक टन युरियाचा साठा शिल्लक आहे. प्रशासनाकडून हाच साठा वापरण्याचे प्रयत्न सुरू असले, तरी रब्बी हंगामाची ६५ हजार हेक्टरची व्याप्ती पाहता हा साठा अतिशय तोकडा आहे. हा संपूर्ण शिल्लक साठा उपयोगात आणला तरीही, जिल्ह्याला आणखी किमान १० हजार मेट्रिक टन युरियाची तातडीची गरज भासणार आहे. त्यामुळे केवळ शिल्लक साठ्यावर विसंबून राहणे धोक्याचे ठरू शकते.
३. खतटंचाईचा थेट फटका: शेतकरी पुन्हा अडचणीत?
खतांचा वेळेवर पुरवठा न झाल्यास शेतकऱ्यांना अनेक गंभीर परिणामांना सामोरे जावे लागू शकते:
- पिकाची वाढ खुंटणार: रोवणीनंतर योग्य वेळी युरिया न मिळाल्यास धान पिकाची वाढ खुंटते आणि रोपे पिवळी पडू लागतात.
- उत्पादनात मोठी घट: सुरुवातीच्या टप्प्यात पिकाला आवश्यक पोषण न मिळाल्यास, रब्बी हंगामातील एकरी उत्पादनात लक्षणीय घट होण्याची दाट शक्यता असते.
- आर्थिक फटका: मजुरी आणि मशागतीवर आधीच मोठा खर्च केलेल्या शेतकऱ्याला, उत्पादनात घट आल्यास मोठा आर्थिक फटका बसू शकतो.
निष्कर्ष:
गोंदियातील ६५ हजार हेक्टरवरील रब्बी धान पीक सध्या युरियाच्या प्रतीक्षेत आहे. आकडेवारी स्पष्टपणे सांगते की, जिल्ह्याला तातडीने १० हजार मेट्रिक टन युरियाची गरज आहे. कृषी विभाग आणि प्रशासनाने केवळ कागदावर नियोजन न ठेवता, प्रत्यक्ष खत पुरवठा सुरळीत करण्यासाठी तातडीने आणि युद्धपातळीवर पावले उचलणे काळाची गरज आहे. वेळेवर खत उपलब्ध न झाल्यास, हा रब्बी हंगाम शेतकऱ्यांसाठी फायद्याऐवजी नुकसानीचाच अधिक ठरेल.
sachin popalghat
सचिन पोपळघट हे 'आपला बळीराजा' न्यूज पोर्टलचे मुख्य संपादक आणि कृषी अभ्यासक आहेत. त्यांना शेतीविषयक बातम्या, हवामान अंदाज आणि सरकारी योजनांची (पीक विमा, कर्जमाफी) सखोल माहिती ग्रामीण भागातील शेतकऱ्यांपर्यंत सोप्या भाषेत पोहोचवण्याचा दांडगा अनुभव आहे. पारदर्शक, अचूक आणि पडताळणी केलेली माहिती बळीराजाला देणे हेच त्यांचे मुख्य ध्येय आहे.